İMAR PLANLARI

Herkesin sağlıklı bir çevrede yaşaması Anayasanın 56. maddesi ile teminat altına alınmış anayasal bir hakkıdır.  Kamu, imar mevzuatı kapsamında gerekli düzenlemeleri yaparak, mekansal yapının sağlıklı ve düzenli gelişimini sağlamak, kamu hizmetlerinin etkin ve verimli sunulmasını sağlayacak sistem ve süreçleri  oluşturmakla yükümlüdür.

Planlama faaliyeti ülkesel ve bölgesel ölçekte olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

A ) ÜLKESEL ÖLÇEKLİ PLANLAR

Planlama faaliyetleri kapsamında, en üst düzeydeki plan Ülke Fiziksel Planıdır. Bu plan, ülke bütününde; sosyal ve ekonomik plan kararlarının mekana yansımasını, mekandaki oluşumların kalkınma planlarına aktarılmasını, ülke ölçeğindeki yatırımların dengeli dağılımını, kentleşme ve nüfus dağılımını sağlayan; bölge, çevre düzeni, nazım imar planı ve uygulama imar planı gibi daha alt kademe planlamaları yönlendiren plandır.

B ) BÖLGESEL ÖLÇEKLİ PLANLAR 

Ülkesel ölçekten yerel ölçeğe doğru inen plan kademelenmesindeki temel esas, her plan kademesinin bir üst kademedeki plan esaslarına uymak zorunluluğudur. Bir üst kademedeki plan kendinden sonra gelen bir alt kademe plana esas teşkil etmektedir.

Plan kademeleri kapsadıkları   alan ve amaçları açısından Bölge Planları, Çevre düzeni planları ve İmar Planları olmak üzere üç ana başlıkta toplanmaktadır.

  1. BÖLGE PLANI : 

Sosyo-ekonomik gelişme eğilimlerini, yerleşmelerin gelişme potansiyelini, sektörel hedefleri, faaliyetlerin ve alt yapıların dağılımını belirlemek üzere hazırlanan bunlara yönelik alt ölçekli planları yönlendiren, Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) tarafından yapılan ve yaptırılan planlardır.

  1. ÇEVRE DÜZENİ PLANI:

 Ülke ve varsa bölge planı kararlarına uygun olarak konut, sanayi, tarım, turizm, ulaşım gibi yerleşme ve arazi kullanılması kararlarını belirleyen, 1/100 000, 1/ 50 000 veya 1/25 000 ölçekte Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yapılan veya yaptırılan plan notlarıyla ve raporuyla bir bütün olan üst ölçekli plandır. Çevre düzeni planları genel arazi kullanım kararlarını leke bazında gösteren planlardır.

  1. KENT ÖLÇEĞİNDEKİ PLANLAR ( İMAR PLANLARI )

 Kent planları yerleşmeye has demografik, sosyo-ekonomik, kültürel ve doğal veriler dikkate alınarak belirlenen ilke ve hedefler doğrultusunda arazi kullanım kararları ve mekansal düzenlemeleri belirleyen çeşitli ölçek ve nitelikteki planlardır. Kent planlamasının temel amacı, insanların sağlıklı, düzenli, güvenli ve estetik çevrelerde yaşamalarının sağlanmasıdır. İmar planı, kent ya da kasaba halkının sağlığını korumak, toplumsal, ekonomik ve kültürel gereksinimlerini, iyi yaşama düzenini, çalışma koşullarını ve güvenliğini sağlamak amacıyla ülke, bölge ve kent verilerine dayanılarak, oturma, çalışma, dinlenme ve ulaşım gibi kentsel işlevler arasında denge kurup, eldeki ve sağlanabilecek olanaklar ölçüsünde en iyi çözüm yollarını bulmak için varsa kadastral durumu da belirtilen halihazır haritalar üzerine toprak parçalarının kullanım biçimlerini ve başlıca bölge tiplerini gösteren hukuksal değeri olan, ilgili taraflarca uyulması zorunlu olan onaylanmış yasal belge olarak tanımlanabilir.

İmar planları çevresel ve kültürel değerlerin korunmasını, mülkiyet dokusunun yeniden şekillendirilmesini ve yatırımların mekan boyutunda rasyonel bir şekilde dağıtılmasını sağlar.

Kent ölçeğinde yapılacak imar planları kapsamları açısından ikiye ayrılır: Nazım İmar Planı ve Uygulama İmar Planı. 

        a. Nazım İmar Planı

 Varsa bölge ve çevre düzeni planlarına uygun olarak güncel ve onaylı hali hazır haritalar üzerine, varsa kadastral durumu işlenmiş olarak çizilen ve arazi parçalarının, genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin nüfus yoğunluklarını, gerektiğinde yapı yoğunluğunu, çeşitli yerleşme alanlarının gelişme, yön ve büyüklükleri ile ilkelerini, ulaşım sistemlerini ve problemlerin çözümü gibi hususları göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere 1/2000 ve 1/5000 ölçekte düzenlenen, detaylı bir raporla açıklanan ve raporu ile beraber bir bütün olan plandır.

Uygulamaya yönelik ayrıntıları içermemektedir. Kentin gelecekte alacağı biçimi gösteren plandır.

        b.Uygulama İmar Planı: 

Tasdikli hali hazır harita üzerine varsa kadastral durumu işlenmiş olan ve nazım imar planı esaslarına göre hazırlanarak çizilen ve çeşitli bölgelerin yapı adalarını, bunların yoğunluk ve düzenini, yolları ve uygulama için gerekli imar uygulama programlarına esas olacak uygulama etaplarını ve esaslarını ve diğer bilgileri ayrıntıları ile gösteren, 1/1000 ölçekte düzenlenen detaylı raporu ile bir bütün olan plandır.

Mevcut imar planının ihtiyaca cevap vermediği durumlarda revizyon imar planı, ilave imar planı ve mevzi imar planı gibi yapılan plan türleri de vardır.

         c.Revizyon İmar Planı 

Gerek nazım ve gerekse uygulama imar planlarının ihtiyaca cevap vermediği ve uygulamasının problem olduğu durumlarda; planın tümünün veya büyük bir kısmının plan yapım tekniklerine uyularak yenilenmesi sonucu elde edilen plandır.

        d.İlave İmar Planı

Mevcut imar planının gelişme alanları açısından ihtiyaca cevap vermediği hallerde, mevcut imar planına bitişik ve mevcut imar planının genel arazi kullanış kararları ile tutarlı ve yine mevcut imar planı ile ulaşım açısından bütünlük ve uyum sağlayacak biçimde hazırlanmış bulunan plandır.

      e.İmar Planı Değişikliği 

Onaylı imar planı sınırları içinde arazi kullanışlarının büyüklüğünde, konumunda, yoğunluğunda veya ulaşım sisteminde, imar planı ana kararlarının sürekliliğini bütünlüğünü, sosyal ve teknik donatı dengesini bozmayacak biçimde mevzii olarak farklılık getiren değişikliklerdir.

       f.Mevzii İmar Planı 

Mevcut planların yerleşmiş nüfusa yetersiz kalması veya yeni yerleşim alanlarının kullanıma açılması gereğinin ve sınırlarının ilgili idarece belirlenmesi halinde, bu yönetmeliğin plan yapım kurallarına uyulmak üzere yapımı mümkün olan, yürürlükteki her tür ve ölçekteki plan sınırları dışında, planla bütünleşmeyen konumdaki, sosyal ve teknik altyapı ihtiyaçlarını kendi bünyesinde sağlayan, raporuyla bir bütün olan imar planıdır.